نحوه تراش فیروزه

فیروزه پیش از آنکه به شکل نگین انگشتر یا گردنبند دربیاید، مسیری چند مرحله ای را از دل معدن تا میز کار استاد گوهرتراش طی میکند. در این مقاله، مراحل تراش سنگ فیروزه را قدم به قدم توضیح میدهیم؛ از جداسازی رگه خام تا سمباده زنی و جلای نهایی، و در پایان با انواع رایج تراش فیروزه در بازار ایران نیز آشنا میشوید.

سنگ فیروزه خام (راف) چیست؟

سنگ های استخراج شده از معدن به صورت توده های به هم پیوسته فیروزه می باشد که به آن ها سنگ راف یا خام می گویند و هرچه که رگه ها و توده های سنگ بیشتر باشد ارزش آن بیشتر است. در این حالت سنگ ها به صورت کیلویی خرید و فروش می شود.
همین ارزش بالا و کمیاب بودن رگه های مرغوب است که در طول تاریخ، فیروزه را به یکی از محبوبترین سنگهای قیمتی ایران تبدیل کرده است؛ برای آشنایی بیشتر میتوانید مقاله خواص فیروزه در ملل مختلف را بخوانید.

مرحله اول: تیزبر کردن و جداسازی رگه فیروزه

در مرحله بعد نوبت به جدا سازی رگه از سنگ های اضافه که فیروزه ها را احاطه کرده می رسد این عملیات توسط دستگاهی به نام چرخ تیز بر فیروزه انجام می شود این دستگاه دارای تیغه ای از جنس فولاد است که دارای سختی بالاییست تا بتواند فیروزه و سنگ های اطرافش را به راحتی برش دهد همراه با برش سنگ دستگاه بر روی سنگ و تیغه آب سرد می ریزد تا از ایجاد جرقه و گرمای زیاد جلو گیری نماید استاد تراشنده باید در این مرحله حتما از عینک و لباس مخصوص استفاده نماید چون امکان پرتاب سنگ ریزه ها به صورت و بدن بسیار زیاد است و همچنین تیغه برنده دستگاه بسیار خطرناک است از این رو این مرحله از تراش بسیار حرفه ای و مشکل می باشد در صورتی که تراشنده از مهارت کافی برخوردار نباشد جدا از این که ممکن است به خود آسیب برساند ممکن است که باعث ایجاد ترک دررگه فیروزه شود.

مرحله دوم: چسب کاری و آماده سازی سنگ برای تراش (سرچوبی)

پس از آنکه رگه های فیروزه از سنگ جدا شد به آن سنگ تیزبر شده می گویند این سنگ ها در مرحله بعد بایدتوسط چسب های مخصوص آغشته شوند تا استحکام کافی برای تراش را پیدا کنند البته ناگفته نماند که این چسب ها در مرحله آخر همه از فیروزه جدا سازی می شود پس از چسب کاری سنگ ها از لحاظ سایز به دو دسته تقسیم می شوند سنگ هایی که ریز هستند و امکان نگه داشتن آنها در میان انگشت ها جهت تراش نیست این نوع سنگ ها را بر روی چوب حصیر می چسبانند تا از چوب به عنوان دستگیره برای نگه داشتن سنگ در دست استفاده شود و به آن سرچوبی گفته می شود و سنگ های درشتر که با دست امکان نگه داشتن باشد را جدا سازی می کنند.

مرحله سوم: چرخ تراش و شکل دهی فیروزه

پس از آن توسط دستگاهی دیگر که چرخ تراش نام دارد و دارای تک تیغه از جنس فلز که دارای سختی زیادی می باشد فیروزه ها را به صورت اشکال مختلف تراش می دهند که در این مرحله فیروزه شکل کلی خود را پیدا کرده و تمام پستی بلندی های آن گرفته می شود و آماده سمباده زنی می شود.

مرحله چهارم: سمباده زنی فیروزه

در این مرحله توسط دستگاهی دیگر به نام چرخ سمباده که دارای یک صفحه متحرک که سطح آن از سمباده پوشیده شده است سطح فیروزه ها سمباده زنی می شود که به صورت صاف و صیغل خورده در آید در این مرحله فیروزه تمام بر آمدگی های خود را از دست می دهد شکل زیر نشان دهند سمباده زنی فیروزه سرچوبی می باشد.

مرحله پنجم: جلازنی و پولیش نهایی

در این مرحله توسط دستگاهی دیگر به نام چرخ جلا زنی که دارای یک صفحه گردان که سطح آن پوشیده شده از چرم طبیعی می باشد فیروزه ها جلا زنی می شوند و سطح فیروزه ها به صورت براق و زیبا در می آید این مرحله نهایی می باشد و فیروزه ها آماده عرضه به دوستاران این نگین منحصر به فرد می باشند.

برخلاف سنگهای شفاف مانند الماس یا یاقوت که با تراش وجهدار (فست) کار میشوند، فیروزه سنگی کدر (غیرشفاف) است و معمولاً بهصورت تراش گنبدی و صاف، یعنی کابوشن، شکل میگیرد. رایجترین انواع تراش فیروزه در بازار ایران عبارتاند از:

• تراش پیکانی: یکی از تراشهای سنتی فیروزه ایرانی، به ویژه فیروزه نیشابور، که سنگ به شکلی کشیده و نوکتیز شبیه سر پیکان تراش میخورد.
• تراش بیضی (اوال): متداولترین و پرکاربردترین شکل تراش فیروزه برای انگشتر و گردنبند؛ سطحی گنبدی و یکدست دارد و با اغلب طرحهای جواهر تناسب خوبی پیدا میکند.
• تراش مسطح: سطح سنگ صاف و بدون قوس زیاد باقی میماند؛ بیشتر برای قطعات کوچک، معرقکاری فیروزه یا نگینهای ریز کاربرد دارد.

در کنار این سه نوع، تراشهای اشکی (قطرهای)، گرد، مستطیلی و آزاد (فانتزی) نیز بسته به شکل طبیعی رگه سنگ و سلیقه استادکار انتخاب میشوند. انتخاب نوع تراش معمولاً به شکل و اندازه رگه خام، یکنواختی رنگ و کاربرد نهایی سنگ (انگشتر، گردنبند یا نگین ریز) بستگی دارد.
در انتخاب نوع تراش، یکدستی و اصالت رنگ سنگ نیز اهمیت زیادی دارد؛ اگر میخواهید مطمئن شوید سنگی که در دست دارید فیروزه طبیعی است، مقاله نحوه تشخیص سنگ فیروزه اصل از بدل را از دست ندهید.

اگر به دنبال فیروزه ای اصل و تراش خورده با کیفیت هستید، میتوانید در دسته بندی نگین فیروزه گنجه گالری این محصولات را مشاهده کنید. پس از تهیه فیروزه نیز فراموش نکنید که با رعایت چند نکته ساده در نحوه صحیح نگهداری فیروزه، درخشندگی و زیبایی آن را برای سالها حفظ کنید.